Strona Główna Historia Tygodnika Redakcja Autorzy Galeria Zdjęć Archiwum Prenumerata Reklama
  • 1
  • Swieto sportowe 2013
  • 65lat
  • Banner
  • PanoramaBC
  • FS2019

Visitor Counter

Today 71

Yesterday 27

Week 256

Month 458

All 43256

Currently are 11 guests and no members online

Polecane Strony

POMYSŁ NA CELEBRACJE 180 ROCZNICY MT K 7 GIPPSLAND

Łatwo powiedzieć, że chcemy celebrować. Trudniej ustalić: Co, Gdzie, Kiedy? Niniejszym przedstawiam kilka propozycji świętowania ważnej rocznicy – a moim celem jest wspólne ich przedyskutowanie z Polonią. Czy będziemy tradycyjnie świętować w Jindabyne, czy tym razem postawimy na celebracje w Gippsland, albo może raczej wybierzemy Tumbarumbę.  Może wybierzemy tylko jeden pomysł, a może uda się połączyć wszystkie trzy?

W roku 2020 przypada 180. rocznica nazwania przez Pawła Edmunda Strzeleckiego Góry Kościuszki i podjętej przez niego eksploratorskiej wyprawy do Gippsland. 12 maja 1840 roku o godzinie 3 po południu, stojąc z towarzyszem podróży Jamesem Macarthurem na górze Mt Townsend Strzelecki uroczyście nadał najwyższemu szczytowi imię Tadeusza Kościuszki, po czym już w pojedynkę udał się przez głęboki wąwóz na nowo odkrytą górę, aby ją dokładnie zbadać, pomierzyć i naukowo opisać.  Spędził tam około 3 godzin. Do obozu rozbitego przez aborygeńskich przewodników wrócił dopiero nocą, lekko poturbowany skutkiem obsunięcia się po kamienistych skarpach.

Wyjazd ekspedycji z Welaregang w Góry Snieżne, dolina Geehi, kilkudniowa wspinaczka i ten historyczny dzień 12 marca opisane są bardzo dokładnie przez Macarthura w jego „Field Notes” przechowywanych w Mitchell Library (State Library of NSW). 13 marca James odnotował powrót do przełęczy Geehi, gdzie czekał na nich 19-letni James Riley z końmi. 14 marca Strzelecki pracował nad dokumentacją, również sprawdzając swoje obliczenia i pomiary. I na tej dacie urywa się pomnik Macarthura.

Wg innych źródeł, Strzelecki 15 marca wyruszył na kolejną wyprawę bezpośrednio z Geehi. Szacujemy, że wędrowanie z Geehi do Welaregang mogło zająć 3 dni. Zostawia to odpowiednio dużo czasu, aby ekspedycja w dniu 26 marca (idąc dłuższą trasą) pojawiła się na farmie Macalistera w Ensay. Dzień lub dwa wcześniej musiała gościć w Omeo na farmie u Edmunda i Patryka Coady Buckleyów. Warto wspomnieć, że tu Strzelecki wspiął się na górę Mt Tambo (1430 m n.p.m.).

Obydwa punkty noclegowe oznaczone są przez Strzeleckiego na jego słynnej mapie [i]Route from Yass by the Australian Alps and Gipps Land to Porth Phillip[/i]  opublikowanej w 1841 r. [=]http://nla.gov.au/nla.obj-287558808/view[/=]

Jest rewelacyjnie łatwa w obsłudze, bardzo dokładna, można ją dowolnie pomniejszać i powiększać. 

Dotarcie do Ensay odbyło się zgodnie z planem. Komplikacje rozpoczęły się dopiero później, kiedy wskutek wadliwej mapy ekspedycja zabłądziła w mokradłach i gęstych chaszczach. Ponad 20 dni Strzelecki z towarzyszami niedoli przymierali głodem. Nie było ognia, nie było prochu, nie było już zapasów żywności. Od śmierci głodowej uratował ich przewodnik aborygeński, dziś już legendarna postać, Charlie Tarra, który gołymi rękami polował na koale. Dopiero 12 maja znaleźli się w Western Port, skąd ruszyli dalej i 28 maja dotarli do Melbourne.

Żyzna kraina, którą odkryli, została przez Strzeleckiego – na cześć gubernatora Gippsa – nazwana Gippslandem.

Wracam do pytania: co, gdzie, jak i kiedy mamy świętować? Mamy do wyboru trzy propozycje.

Pierwsza tradycyjnie w Jindabyne i na Mt Kosciuszko pod hasłem „12 marca 1840 o 3 po południu”.

Druga w Tumbarumba i Welaregang, po zachodniej stronie Mt Kosciuszko czyli akcja pod hasłem „Z tamtej strony góry”

Trzecia w Gippsland pod hasłem „Z Mt Kosciuszko na Mt Tambo”.

 

Pierwsza impreza może się odbyć tradycyjnie w Jindabyne, z koncertem, wystawą, seansem filmowym, z wyprawą na Mt Kosciuszko i może nawet z lotami przyjaźni polsko-aborygeńskiej nad Snowy Mountains. Ze względu na ferie szkolne w NSW i Anzac Day można imprezę zaplanować na24-27 kwietnia 2020.

Druga wersja zakłada podbój nowego terenu, czyli miasteczka Tumbarumba. Stąd pochodzi grupa Aborygenów podających się za prawowitych Ngarigo, która w lutym 2019 r. wystąpiła do [u]Geographical Names Board[/u] o  [i]dual naming[/i] Mt Kosciuszko, czyli dodanie nazwy Kunama Namadgi. (Ich wniosek został póki co odłożony na półkę, bowiem m.in. na nasz wniosek GNB postanowiło przeprowadzić serię konsultacji z różnymi grupami aborygeńskimi). Również w Tumbarumba mieszka były burmistrz George Martin, który 19 lat temu w obecności wicepremiera Tima Fischera nawoływał na szczycie góry do zmiany jej nazwy „na cos bardziej aborygeńskiego”. (George, jak sam przyznaje, ma w sobie trochę krwi aborygeńskiej.) Kilka miesięcy temu zawadziłam o Tumbarumbę i spotkałam się z Georgem z zamiarem „zakolegowania się” z nim. Nie jestem pewna, czy jest nam przyjazny. Czy warto zatem naszą misją propagowania Kosciuszki i Strzeleckiego objąć ten niepewny grunt?

Dowiedziałam się, że w dniach 22 i 23 lutego odbywa się w miejscowym parku doroczny festiwal TUMBAFEST. Może warto wynająć tam stoisko i promować Kościuszke i Strzeleckiego i wystawić nasze publikacje, płyty, filmy DVD, plakaty itp.

W nieco późniejszym terminie warto byłoby na zasadzie eksperymentu zorganizować festiwal w Memorial Hall w Tumbarumba, gdzie po wypożyczeniu ekranu i projektora można by wyświetlić nasze filmy o lotach nad Górą Kościuszki, czy o historycznej wyprawie z Kopca Kościuszki na Gorę Kościuszki. Byłaby to odważna akcja, zważywszy, że w tym miasteczku są tacy, którzy nazywają Strzeleckiego oszustem i bawidamkiem, a nawet wątpią, jakoby Strzelecki w ogóle wszedł na Górę Kościuszki. 

Dowodem na to, że Strzelecki wszedł na Mt Kosciuszko były pamiętniki Macarthura Field Notes, o czym tez przypomina wiersz Davida Campbella.

The party climbed Mt Townsend through a whole

Avalanche of wild flowers only to find

The south peak topped it - much like one in Poland

Called Kosciuszko, Strzelecki claimed. The Pole

Scaled it alone, and when a cloud came down

Shutting the alpine vastness in a room

With his brief triumph, Strzelecki picked the bloom

Of one of those rare snowflowers sprung from stone

Remembering Adyna Turno

 

Być może przyjaznym środowiskiem okazałyby się dla nas któraś z 3 lokalnych szkół – są dwie podstawowe (w tym jedna katolicka) i High School. Być może sprzymierzeńca znajdziemy w Tumbarumba Museum, z którym współpracuje lokalny historyk Robert Frew.

Frew ciekawie prezentuje historie Tumbarumby. Pisze o starożytnych szlakach aborygeńskich, które wiodły w Góry Śnieżne w poszukiwaniu pożywnych ciem - bogongów. Ale właśnie na tych szlakach doszło do inwazji, podboju, łupienia ziemi pod gigantyczne zagrody owiec i bydła; rozpoczął się szybki proces osadnictwa. Na rok przed ekspedycją Strzeleckiego na jednej tylko farmie Tumbarumba Station zgłoszono do opodatkowania aż 13 tysięcy owiec! Zaczęto bić na ekologiczny alarm. Kolejne, nieodwracalne zmiany spowodowała firma Snowy Hydro, która w leśnej głuszynie zaczęła budować tunele, tamy, elektrownie. Tak się złożyło, że to właśnie robotnik Snowy Hydro odnalazł w dolinie szczątki samolotu, który rozbił się tutaj 27 lat wcześniej. Był to Southern Cloud, który rozbił się w marcu 1931 roku lecąc z Sydney do Melbourne. Historia katastrofy opisana jest na planszach na punkcie widokowym Southern Cloud Memorial Lookout niedaleko Welaregang.

Welaregang, historyczne miejsce. To tu Strzelecki skompletował swoją ekipę. To stąd zobaczył cel podróży – ośnieżone szczyty Australijskich Alp. To tu Jackey opowiadał mu o swych wędrówkach  do Geehi i dalej na szczyty grzbietem Hannels Spurr. To tu zaplanowano wyprawę w szczegółach.  A dzisiaj, co tam jest do zobaczenia?  Pewnie nic, dopóki nie wystawimy tablicy pamiątkowej... [i]To właśnie 9 marca 1840 r. z farmy panów Haya i Chalmersa wyruszyła na najwyższy szczyt Australijskich Alp ekspedycja Pawła Edmunda Strzeleckiego w składzie: Strzelecki, James Macarthur, James Riley, Charley Tarra oraz lokalny przewodnik Jackey. W dniu 12 marca 1840 r. najwyższy szczyt został przez Strzeleckiego nazwany Mt Kosciuszko.[/i]

Czy Strzelecki był w Welaregang pierwszy raz w życiu? Zapewne nie. Wcześniej podróżnik przebywał na farmie „Macarthur Station” w Ellrslie nieopodal Adelong i Tumut.  (Farma to nieadekwatne słowo na okreslenie ówczesnych  „latyfundiów”.) Farma należala do Hannibala Macarthura, ojca Jamesa, towarzysza Strzeleckiego. Musiało to być w styczniu-lutym 1840 r., kiedy Strzelecki wybrał się  do Welaregang z listem rekomendacyjnym, jaki mu napisał Phillip Gidley King,  znana osobistość,  trzeci gubernator NPW. Po tym rekonesansie Strzelecki odwiedził Kinga w Dutson Station. List rekomendacyjny adresowany był do właścicieli Welaregang Station, panów Johna Haya i jego szwagra Chalmersa. Jaka jest historia pierwszych zagród i farm na obszarze od Tumut po Khankoban? Pojawiły się one rok-dwa przed Strzeleckim.  Z powodu wieloletniej suszy na Monaro squatters zaczęli szukac nowych pastwisk nad rzeką Murray. Pierwszymi osadnikami byli George and William Shelley, Thomas Macalister, czy bracia Richard i William Guise, założyciele Towong Station w Nowong, gdzie ekipa Strzeleckiego rozłożyła się obozem na pierwszy nocleg po opuszczeniu Welaregang.

Jak wynika z archiwalnych materiałów, główną siłą roboczą na nowo założonych farmach byli skazańcy (convicts), i tak na przykład Richard Guise miał 7 konwiktów, w tym jedną kobietę, a William miał aż 13 osób, w tym jednego 17-latka. Na farmach pracowali dorywczo Aborygeni, wynagradzani w formie żywności, odzieży i herbaty!

 

FROM MT KOSCIUSZKO TO MT TAMBO

 Wreszcie trzecia opcja. From Mt Kosciuszko to Mt Tambo, czyli celebracje w Gippsland. O tym, że ekipa Strzeleckiego gościła  na farmie Edmunda Buckleya (prawdopodobnie 24 marca 1840 r.), dowiedziałam się od Evelyne Buckley, jego prawnuczki. Pisała o tym w opowiadaniu [i]„Three Wise Men and a Mountain ”[/i], nadesłanym  w 2017 r. na zorganizowany przez nas [i\]International Kosciuszko Bicentenary Competition[/i].

Edmund Buckley, skazany na dozywotnie zesłanie do Australii, przybył do Australii w 1812 r. W 1817 roku uzyskał wolnośc. Zonaty wczesniej w Irlandii, tu poslubił Eleanor z 2-letnim synkiem Patrykie Coady. W 1831 r miał farmę Woolbine Station kolo Buckleys Crossing w dalgety. Podobno juz w 1835 r mial jakies farmy w Ensay, ale rejestrowane na nazwisko jego pasierba, Patryka. Przed 1840 r. osiedlił się w Greenmount w Yarram. W 1840 r. ożenił sie w Sydney po raz trzeci, trzecia zona Ellen urodziła ośmioro dzieci. Po jej śmierci Edmund ożenił się po raz czwarty z Mary Brady, która wychowała te wszystkie dzieci. Edmund zmarł w 1859 r. w wieku 76 lat. Majątek po nim został podzielony między dwóch synów w Irlandii oraz żonę Mary oraz 6 dzieci (2 córki i 6 synów) z ostatniego (trzeciego) małżeństwa. Trzecim synem był Paul, znana postać w Fish Creek.

O wiele ciekawszą postacią niż Patriarcha Edmund wydaje mi się jego pasierb Patrick Coady (1816-1872). Pozostało po nim archiwalne zdjęcie oraz cenne Pamiętniki z lat 1844-72.

Po śmierci matki w 1837 r. Patryk stał się bliskim współpracownikiem swego ojczyma. Szybko się bogacił. Zbił wielką fortunę. W 1843 roku prowadził w Coady Vale hodowlę na ponad 53 tysiącami akrów ziemi. Parł na południe, aby znaleźć dogodny port do wysyłki bydła do Hobart. W 1844 r. wynajął bryg AMITY, który zabrał ładunek bydła na sprzedaż w Van Diemens Land.  Patryk zmarł bezdzietnie. Po jego śmierci wielu upominało się o jego majętności, m.in. pewien człowiek, który przedstawił sfałszowany testament: udowodniono mu oszustwo, ale zmarł, zanim rozpoczął się proces. Po długich bataliach sądowych rząd Wiktorii postanowił podzielić majątek między potomków patriarchy Edmunda, czyli dwóch synów z Irlandii i dużej czeredy dzieci z pozostałych małżeństw. Wartość majątku oceniono na 60 tys. funtów – z czego dwie trzecie sum zostały pożarte przez koszta sądowe.

Druga słynna farma w Gippsland, która gościła Strzeleckiego to Numbla Mungie w Ensay, własność Lachlana Macalistera (1797 -1855). Kiedy pojawił się tam Strzelecki, ugościł go  Matthew Macalister, krewny Lachlana. Sam Lachlan rezydował gdzie indziej (Clifden koło Picton). Farmą zarządzał Angus Macmillan, który akurat dzień wcześniej wyruszył z misja odkrywania krainy przez Strzeleckiego nazwana Gippslandem.

Lachlan Macalister, równolatek Strzeleckiego, piastował  wysokie stanowiska w australijskiej policji, ale dzięki przyjaźni z Macarthurami zasmakował w nabywaniu ziemi pod hodowle bydła. Zaczął od dwóch tysiącach akrów. W r. 1837 bracia Macarthurowie mieli już 16 tys. akrów ziemi..., a Lachlan w pojedynkę więcej niż oni. Wskutek kilkuletniej suszy Lachlan wysłał swego krewniaka Mathew na poszukiwanie dobrych pastwisk. W styczniu 1828 r. Lachlan zatrudnił swego ziomka, Angusa McMillana. Ten wędruje przez Omeo Plains, gdzie znajdują się nowiutkie farmy MacFairlaina i braci Pendergastow.

16 września Angus rejestruje farmę Numbla Munjie. Jego kolejnym zadaniem będzie szukanie drogi do portu, skąd można byłoby wysyłać bydło do Hobart.

W rejonie Omeo i Ensay jest wiele do zwiedzania z Mt Tambo na czele i wieloma platfrormami widokowymi; tu i ówdzie zachowane są pozostałości zabytkowych budowli, a w Swifts Creek jest znajdujący się na liście zabytków domostwo BINDI zbudowane przez P. V. Buckleya. W miasteczku Omeo ustawiono w śródmieściu zabytkową chatę z 1868 r. zbudowaną przez Pendergasta. W piekarni w Swifts Creek można podziwiać zabytkowy piec.

Jakże łatwo uchwycić tu ducha epoki, iść śladami Strzeleckiego i z perspektywy Strzeleckiego poznawać historię Australii, w której przyszło nam żyć. 

Tu zwracam się z apelem do członków Kosciuszko Heritage Inc., do działaczy organizacji polonijnych, do nauczycieli i młodzieży szkolnej i harcerskiej, do miłośników Kościuszki i Strzeleckiego, do entuzjastów turystyki i podróży, do całej Polonii australijskiej, do naszych australijskich kolegów o wspólną dyskusję nad obchodami 180-lecia nazwania Góry Kosciuszki i eksploracji Gippsland, o opinie, czy wręcz inne projekty celebracji. Prosimy pisać na adres:

Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

 

Ernestyna Skurjat-Kozek

Prezes, Kosciuszko Heritage Inc.

 

,

Piątek, 6 grudnia 2019

Firmy zainteresowane reklamą prosimy o kontakt z redakcją

Ogłoszenia/Reklamy


© Tygodnik Polski 2014   |   Serwis Internetowy Sponsorowany przez Allwelt International   |   Admin